Blog Asociación Amigos de Francisco Carballo

libros

O SANTUARIO DO MONTE MEDO (5)

Escrito por Fcarballo 06-08-2017 en libros. Comentarios (0)

O capítulo segundo vai sobre as orixes do primeiro eremitorio do Medo. Comeza dicindo que a bisbarra de Maceda viviu xunguida a todos os acontecementos culturais e relixiosos de Galicia e que o antigo eremitorio -o mesmo que o actual Santuario- semella centrar a súa vida relixiosa e acredita, ao mesmo tempo, o seu avoengo e vencello ás orixes do Cristianismo nesta contorna. Amenta aos vestixios da romanización, ao Medulio, á evanxelización en Galicia -de orixe apostólico- xa dende o século IV, á vida parroquial no bispado de Ourense nos séculos VI e VII, a conversión dos suevos (entre 464 e 550), que mesmo estendeu e fixou a fe definitivamente.

O eremitismo confluíu nos vales do Sil e do Miño. O fervor relixioso na Ribeira Sacra iniciase naquela altura con fortes agrupacións eremíticas e cenobíticas. A avalancha do Islam desfixo só puntualmente a organización eclesiástica que xa, en tempos de Afonso III (866-910), volvía estar en puxante florecemento. Outra volta se estende o eremitismo e a vida cenobítica nos vales e montañas de todo o territorio de Galicia. Os cistercienses e os bieitos multiplícanse por todo o Noso País. Logo engade: “Ese esplendor repercute en Maceda, onde é posíbel que vivise Afonso X o Sabio na súa infancia. As terras de Maceda eran xa un mosaico de señoríos eclesiásticos e segrares”.

Centrado xa na nosa contorna, aporta: “O eremitismo penetrou na comarca de Maceda. O antiquísimo culto ao San Mamede semella unha pisada eremítica. En Asadur existiu un cenobio feminino no século X. Outros eremitorios comarcais deron lugar a mosteiros (...). No centro desta bisbarra agromou, no século IX, un eremitorio que ía ser famoso: o da Nosa Señora do Medo. A súa localización no vértice dos municipios de Maceda, Baños de Molgas e Vilar de Barrio e no punto de interferencia de señoríos, fai que se beneficie da liberdade tan aqueloutrada aos eremitas. Posteriormente ao século IX, tres señoríos acaparan as terras de Maceda; son o mosteiro de Ambía e os señoríos e logo condados de Monterrei e  Maceda. A súa duración aínda é visíbel nos efectos económicos até o século XIX (...)”.


O SANTUARIO DO MONTE MEDO (4)

Escrito por Fcarballo 03-08-2017 en libros. Comentarios (0)

A primeira parte do libro dividiuna en 14 capítulos e titulouna globalmente Evolución histórica del Santuario de los Milagros. No primeiro capítulo -Las Tierras de Maceda- fai un breve percorrido polo Val do Medo. Vertemos a foto fixa que el ollaba ao comezo da década dos 60; unha radiografía abondo interesante sobre a nosa contorna -hai máis de medio século-, do presbítero ilustrado de Maceda, nesta súa primixenia incursión ensaística:

“O Santuario de Nosa Señora dos Milagres atópase situado no Monte Medo, centro xeográfico das Terras de Maceda ou Limia Alta, na freguesía de San Xoán de Vide, concello de Baños de Molgas, Ourense (...). A Serra de San Mamede, unha das de maior cota de Galicia, de 1.617 m., garda as ruínas da ermida de San Mamede, de posíbeis pisadas visigóticas. Ao norte, a prolongación do Rodicio, con soberbios horizontes, até Cabeza de Meda. As faldras do San Mamede, do Rodicio, das do norte e do este, cóbrense con vexetación e, no fondos vales, prodúcese millo e agroman ricas hortas, como nas mellores terras de Ourense. Os prados alíñanse ao longo dos ríos e regatos; o bosque e o mato envolven o humus da gándara (...). A paisaxe agrícola e pastoril enriquécese con minas de estaño e as fábricas de cerámica de Niñodaguia. O caolín é rico en toda a gándara; os aluvións máis recentes e a terra de cultivo, posúen casiterita, cuxas mellores vetas se explotan no Rodicio. Percorre este Val do Medo o río Arnoia (87 km).

A máxima altura do Medo (617 m.) está dedicado ao Santuario de Nosa Señora dos Milagres. O Medo, antes esquilmado polos veciños da contorna, terra de pastos e mato consumíbel ao forno, é hoxe terreo de cultivo e bosque de piñeiros. A súa maior parte está explotada polo Patrimonio Forestal do Estado para bosque e semilleiros. Os pasteiros do comunal reducíronse excesivamente. A extracción de caolín e da casiterita en tempos remotos, modificaron o aspecto do Medo na ribeira do afluente que rega Vilardecás e Tioira, onde se observan curiosos amoreamentos. Uns 120 pobos, lugares e aldeas de 30 parroquias, miran en círculo cara o Santuario dos Milagres, sobre o escabel do Medo”. 

(N.B.- Esta -impresionante- terceira foto é da autoría de Xabier Oviedo, que amabelmente lla cedeu ao mantedor desta bitácora. Pódese ollar -co Castelo de Maceda en primeiro plano- a inmensidade da nosa terra de orixe. Beizón! Na primeira foto aparece o San Mamede dende o mirador d´Os Milagres. A segunda é un plano de situación do Santuario. Nel pódese visualizar que os límites municipais, a respecto de Maceda non chegan aos 300 metros de distancia...).

O SANTUARIO DO MONTE MEDO (3)

Escrito por Fcarballo 01-08-2017 en libros. Comentarios (0)

Dividiu o libro en dúas partes, tres apéndices e unha protesta. Si, “unha protesta” na que fai constar que: “De conformidade coas disposicións da Santa Sede, fago constar que as palabras milagre, prodixio, santo, etc., empregadas neste libro, non teñen outro sentido nin outra autoridade que a miña persoal, e sométoas en todo ao xuízo da Santa Nai Igrexa, cuxa fe e autoridade admito e recoñezo”.

No libro de Conversas (2002), que tivo a ben facer con Xan Carballa e Santiago Prol, preguntámoslle se naquela altura estaba de acordo integramente co contido do libro e se o milagre que se lle atribúe á Virxe se podería sustentar en algo verosímil ou inserirse no fenómeno de alucinacións colectivas. Lembramos que el -moi pausado pero contundente- contestou: “O libro é o máis crítico que se podía escribir naquela época. Unha cousa que lle sentou pesimamente aos curas e aos Paúles, foi que eu non falo da aparición da Virxe. Digo que ese fenómeno do Santuario obedece a uns modelos que existían de predicación e que situaban as aparicións en distintos sitios. ¡Era unha afirmación moi grosa para entón! Eu naquel intre, a nivel teolóxico, non cuestionaba aínda demasiado a posibilidade do milagre. Tampouco o Padre Feijoo o cuestionaba na época da Ilustración. Receaba do número de milagres, pero non da posibilidade dalgún”.

Logo, xa moi metido no tema, mesmo con teimosía, seguiu aínda máis vehemente: “Hoxe si que o cuestiono. ¡Os milagres non existen! Pertencen ao mundo precientífico. Eu falo moito -na vida relixiosa- contra o milagrismo porque é unha alienación”. Insistimos nós que na parte final do libro recollía bastantes prodixios atribuídos á Virxe. Mesmo lle preguntamos se moitos deles poderían ter explicacións lóxicas ou máxico-animistas. Respostou na mesma liña: “Todos teñen algunha explicación: autoxestión, reacción do organismo, etc. Ignoramos até onde chegan as forzas da natureza. Pero en cada caso existiu un acontecemento significativo para as persoas que o leron á luz da súa experiencia. Hai sectores da Igrexa que fomentan iso. Débese a unha falta de esexese bíblica e á credulidade tan estendida na relixiosidade popular (...). Coido que a carga mítica nestes temas aínda é excesiva”.


O SANTUARIO DO MONTE MEDO (2)

Escrito por Fcarballo 31-07-2017 en libros. Comentarios (0)

Na versión orixinal do libro, Francisco Carballo, apostara por un título máis extenso: El Santuario de Nuestra Señora de los Milagros del Monte Medo. Fora impreso nos talleres Artes Gráficas Faro de Vigo, e rematado o 18 de xullo de 1963 [nunha data abondo simbólica para os que deran o golpe de Estado 27 anos antes]. Como o historiador de Maceda tamén era presbítero, necesitaba -non poucos- permisos para que a publicación fose adiante: o nihil obstat do censor Agustín Mosquera; o nihil obstat do censor da Congregación Aurelio Ircio; o imprimatur, angelus, episcopus auriensis (por mandato da Súa Excelencia Reverendísima -léase o bispo de Ourense-) de José Guzmán e o imprimi potest do Superior provincial Domingo García. Hoxe todo isto pode semellar anacrónico, mais naquela altura do franquismo, para un sacerdote era imprescindíbel. Todos os seus libros publicados -xa na etapa democrática- eiquí, non levarían ren desa parafernalia burocrático-eclesiástica, mesmo navegando a contracorrente da liña oficial da Igrexa.

Dedicoulle o libro a súa nai, “de quen aprendín a devoción á Virxe do Medo e á memoria de meu pai”. O contido da obra baseouno directamente en documentos orixinais dos arquivos do Santuario dos Milagres, da catedral de Ourense, do bispado e do Arquivo Histórico Provincial de Ourense. Aclara que o arquivo dos Milagres fora organizado polo señor Feijoo e polo Padre Juan. Os outros documentos atopábanse baixo a dirección de Ferro Couselo (os civís) e de Emilio Duro Peña (os eclesiásticos). Por certo, Duro Peña traballaría, andando o tempo, no arquivo de Asadur, exhumando información capital para a historia desa parroquia e para a do Concello de Maceda no seu conxunto.

Logo avanza a bibliografía empregada e os artigos de revistas, nomeadamente os publicados en Los Anales de la Congregación de la Misión e do Boletín do Bispado de Ourense. Aclara que algún deles carece de valor científico. Porén, interesa o seu testemuño e a súa aportación literaria. Engade que nas coleccións e dicionarios apenas lle dedicaron atención ao Santuario dos Milagres: “Madoz e Espasa mencionano someramente. O Padre Flórez en España Sagrada non o nomea”. Remata este apartado cunha premonición da que el sería pioneiro e impulsor científico anos despois, creando toda unha Escola de Historiadores, referente hoxe na a memoria colectiva de todos Nós: “Confío en que os avances sobre xeografía e historia de Galicia dos nosos días, abrirán novos rumbos á investigación e ao desenvolvemento relixioso que condicionou a vida do Santuario do Monte Medo”. 


O SANTUARIO DO MONTE MEDO (1)

Escrito por Fcarballo 30-07-2017 en libros. Comentarios (0)

Encetamos a sección “Libros” co primeiro que tirou do prelo en 1963 e que titulou El Santuario del Monte Medo. Estaba escrito en castelán (naquela altura sería impensábel outra posibilidade) e fixérao por encargo da Comunidade dos PP Paúles dos Milagres. Verteremos ao galego as citas, textos e fragmentos deste singular volume, que coidamos se debería reeditar. Na nota preliminar, o presbítero ilustrado de Maceda asevera que se comprometeu a redactar un traballo sobre o Santuario dos Milagres, en substitución do xa esgotado do Padre Paradela [estase a referir ao libro El Santuario de Nuestra Señora de los Milagros (apuntes históricos) do Padre Benito Paradela Nóvoa de 1929]. Seguimos a Francisco Carballo: “Entraba o meu compromiso dentro do plan de estudos sobre o Arnoia, proxectados como tese doutoral, ao recibir a licenciatura en Filosofía e Letras [sección Historia] pola Universidade de Madrid en 1954”.

Aclara que tivo moitos atrancos que mesmo adiaron o cumprimento da palabra empeñada e, por fin, fiel á cita de todos os veráns no Medo [refírese aos días abeirados ao novenario dende o 30 de agosto até o 8 de setembro, o día grande dos Milagres]. Aclara que rematou o texto naquela altura de agosto de 1961 [o libro aínda tardaría dous anos -até 1963- en aparecer publicado]. Indica que lle ofrece  “o froito fresco do meu primeiro intento publicitario” á Virxe. Amenta a súa gratitude ao arqueólogo Xesús Ferro Couselo que lle revisou, páxina a páxina, o seu manuscrito, mesmo co Padre Silvestre Ojea. Logo subliña: “Nunca agradecerei o suficiente ao doutor Ferro [Couselo] as súas indicacións e constante asesoramento”.  

Mesmo considera a posibilidade dunha segunda edición revisada e aumentada para o futuro. Remata a Nota Preliminar escrita nas estancias do mesmo Santuario [naquela altura el tiña destino en Barakaldo, pero estaba de vacacións na súa terra de orixe] indicando que “a proximidade das Festas da Coroación Canónica da Imaxe da Virxe dos Milagres (6/09/1964) e do centenario do asentamento da Congregación da Misión do Monte Medo (30/08/1869), urxen a publicación desta obra, que leva, ante todo, o desexo de lembrar un recuncho amado e contribuír á exaltación das glorias da Santísima Virxe”. Este singular volume, ao que lle iremos metendo o dente en próximas achegas, levaba fermosas ilustracións e debuxos –incluída a portada- do prestixioso pintor José Conde Corbal.

(As fotos desta achega -e posteriores- sobre o seu primeiro libro, tirámolas nós e o resto dos documentos gráficos exhumámolos directamente desta obra primixenia de 1963).