Blog Asociación Amigos de Francisco Carballo

cabodano

QUIROGA PALACIOS, CARDEAL E TRIBUNO DE GALIZA (1)

Escrito por Fcarballo 01-07-2018 en cabodano. Comentarios (0)

En decembro de 2000, no centenario do nacemento de Quiroga Palacios en Maceda, artellamos unha exposición na igrexa parroquial. Francisco Carballo e Santiago Prol celebramos unha mesa redonda no salón de actos da Casa do Concello. Escribimos daquela columnas sobre o Cardeal de Galiza en varios medios (A Nosa Terra, La Región, La Voz de Galicia...). Exhumamos nesta primeira achega sobre o fillo predilecto de Maceda, a columna que F. Carballo imprentou no semanario ANT (21/XII/2000):

 “O 7 de decembro de 1971 falecía o cardeal Quiroga en loor de multitudes. Está sepultado ao pé do Santo dos Croques, na catedral de Sant Iago. Aos 100 anos do seu nacemento, volta a pregunta pola significación deste cardeal na historia de Galiza. Fernando Quiroga naceu en Maceda no 1900. Viviu en Ourense desde os 8 anos até o 42. Foi bispo de Mondoñedo do 45 ao 49 e arcebispo de Sant Iago de Compostela do 49 ao 71. Cardeal dende o 52. Escribira en Logos (1931-36) artigos en galego; nun deles afirmaba que era imposíbel unha pastoral rural noutra lingua da galega. Nos anos 60 intentou e conseguiu legalizar o galego na liturxia e oficiou xa no 71 na nosa lingua. O seu andar pastoral na arquidiocese axustouse aos tempos do Concordato de 1953. Fíxoo con grandeza, maxestade, moderación e amor aos humildes (...). Foi ante todo un construtor; inzou de tempos novos a arquidiocese, levantou o seminario de Belvís e reparou o de San Martiño.

No 63 sentiu que aquel tinglado brillante de misións, Acción Católica, exercicios, novenarios, etc, afundía. Membro activo do Concilio Vaticano II, interveu 8 veces en sesións conciliares. Non estaba na órbita dos progresistas; tivo dificultades de aceptación da liberdade relixiosa e na desmontaxe do “nacional-catolicismo español”. Fora amigo de Franco; defendera sempre aos galegos e a Galiza, estimaba o seu poder tribunicio. O Vaticano II crebou o seu ánimo e aceptou cambiar.

Elixido presidente da Conferencia Episcopal Española (1966-69), buscou a paz, o diálogo; acolleu con coraxe os principios da Asamblea Conxunta de clero e bispos no 71. Deu pasos firmes cara o Concilio Pastoral de Galiza. Sentiuse galego sempre, falou na nosa lingua, transmitiu o desexo da súa normalización, acolleu con sorriso e amor aos que apostaban polo cambio. Morreu acoitelado pola dereita e pola esquerda: aberto, comprensivo, leal, non daba un paso de cambio sen que o empurraran. Mentres el tendía a man, outros bispos, de Ourense, de Lugo ou Vigo, vexetaban no máis cru integrismo e ignorancia da terra que lles daba de comer”.

N.B.- A primeira imaxe tirámona do xornal La Región. A segunda e a terceira amosan mala calidade, pero teñen valor como documentos gráficos para a memoria de Francisco Carballo. A última tirámola do semanario ANT co gallo dos actos que celebramos en Maceda arredor do centenario do nacemento de Quiroga Palacios na vila. En próximas achegas, iremos pendurando outras intervencións, textos e actos nos que participou F. Carballo sobre o Cardeal de Galiza.

JOÃO DA NOVA, O NAVEGANTE DE MACEDA

Escrito por Fcarballo 20-05-2018 en cabodano. Comentarios (0)

Durante cinco intensos anos mergullámonos nunha das máis apaixonantes incursións da nosa vida de investigador. Cando tiñamos o mecanoscrito orixinal rematado, pasámosllo Francisco Carballo para que nos aconsellase. Non só lle gorentou, senón que fixo a contraportada do que logo sería o pioneiro libro “João da Nova, un mariño galego ao servicio da Coroa de Portugal”, que tivo a ben editar a Deputación de Ourense, mesmo co bo facer do -naquela altura- alcalde de Maceda, Manuel Rodríguez Carballo, que tamén sufragou a nosa exposición permanente sobre o navegante. Outrosí Francisco Carballo imprentou unha clarificadora columna cando o volume (Prol: 2002) saía á rúa, no número 1.035 d´ANT [23/05/2002] e que mesmo coincidía co 500 cabodano da descuberta de Santa Helena por parte de João da Nova. Eis o vindicativo e loábel texto do historiador e ilustrado de Maceda:

“O 21 de maio hai festa de descubrimento en Santa Helena. Fora descuberto este paradisíaco enclave por João da Nova á volta da súa primeira viaxe á India, 1502. João da Nova é un dos exemplos da perda de memoria de nós os galegos, sendo un dos catro máis importantes navegantes das descubertas lusas do XV-XVI con Vasco da Gama, Cabral e Almeida. Dirixiu a III expedición no 1501 con froitos considerábeis: descubre a illa Ascensión, dobra o Cabo de Boa Esperanza e arriba en Juan de Nova Island. Tivo o honor de fixar un “padrão” como primeiro europeo na illa de Ceilán [Sri Lanka]. Recorreu o Malabar indio, cargou gaños en abundancia e regresou a Lisboa. Nesa volta descubriu Santa Helena. Participou nunha segunda viaxe e permaneceu en Oriente. Foi decisiva a súa actuación na Batalla de Diu, 1509, coa nao Frol de la Mar, que deu a Portugal unha efémera hexemonía no Índico. Faleceu na India naquel 1509.

Datos estes que non constan nin nas historias hispanas, nin sequera nas de Galiza. Pero máis: João da Nova era da familia dos Nóvoa de Maceda (Ourense); un dos numerosos nobres que abandonaron Galiza ante a conquista dos Reis Católicos. No 1480 xa está camiño de Lisboa. É alcaide da fortaleza; xoga un papel político cos reis João II e con don Manuel. Focar o momento histórico da invasión dos Reis Católicos, da fuxida de nobres a Portugal uns, outros á conquista de Granada, é rescatar un capítulo necesario para comprender o pasado aínda presente na devaluación de tantos aspectos de Galiza. Un historiador novo, experto, compenetrado coa memoria do País e da súa vila natal, Santiago Prol, elaborou unha biografía orixinal en todos os aspectos; unha biografía de João da Nova: fascinio das navegacións; sorpresa do descoñecido, ilusión dos protagonistas, deseños de naos e caravelas, unha novidade historiográfica a saír do prelo axiña”.

N.B.- A primeira imaxe é un selo (de coleccionista) emitido dende a demandadísima oficina de correos da illa Santa Helena, no Atlántico Austral, co gallo do quinto centenario da súa descuberta por parte do macedán João da Nova, o 21 de maio de 1502. A segunda e terceira imaxes amosan portada e contraportada do libro "João da Nova, un mariño galego ao servicio da Coroa de Portugal (Prol: 2002, Deputación de Ourense) e a cuarta é do noso libro "Nobres vencellados ao Castelo de Maceda" (Prol: 2009, Difusora edicións), no que lle dedicamos o capítulo "João da Nova, o galego máis relevante do século XVI" . Engadir que hogano compartimos unha interesante bitácora -en tándem coa axuda técnica e solidaria do amigo Juan José Pérez Ramos que sempre exerce de macedán- na que imos pendurando paseniñamente boa parte do universo vencellado arredor do navegante João da Nova, orixinario da casa nobiliaria de  Maceda (bispado de Ourense): http://www.blogoteca.com/joaodanova/

17 DE MAIO / MARÍA VICTORIA MORENO

Escrito por Fcarballo 17-05-2018 en cabodano. Comentarios (0)

Co gallo deste 17 de Maio, imos rescatar a primeira aproximación que fixemos -dende esta bítácora- sobre a homenaxeada deste ano. Incluímos unha segunda achega [as dúas datadas o 16 de xaneiro deste 2018]. Invitamos a quen nos siga de cerca, retome a lectura da columna que Francisco Carballo fixo sobre a mellor obra desta escritora "alófona" xenerosa e boa. Eis o texto primeiro que inserimos naquela altura: "Neste 2018 a Real Academia Galega (RAG) vai dedicarlle as Letras a unha muller (4ª en 55 anos logo de Rosalía de Castro, 1963; Francisca Herrera, 1987 e María Mariño, 2007). Estamos a falar de María Victoria Moreno, estremeña de nacemento (Valencia de Alcántara, Cáceres, 1939), pero galega de todo o demais e que finou na cidade de Pontevedra en 2005. Francisco Carballo coñecía persoalmente á escritora e tamén á súa obra. No núm. 1.053 do semanario ANT (24/10/2002) escribiu unha interesante columna titulada “Anagnórise” que imos rescatar en dúas achegas:

“Este é o título dunha primorosa obra de María Victoria Moreno, Anagnórise, agnición, descubrimento dun mesmo. Anagnórise, breve novela desa autora, ten, ao menos, dúas virtualidades: levar da man ao protagonista, un adolescente que fuxe de si mesmo e que acaba reconciliándose coa súa personalidade e, á vez, desvelar bocados autobiográficos da autora. Hai só días, nunha entrevista de prensa, Victoria Moreno expresaba as súas inquedanzas e a febra da súa intimidade. Ao chegar a Galiza, dinme conta da súa lingua e ameina; comprendín con esa decisión que optaba ao mesmo tempo polos sectores pobres e excluídos, afirma. Merecemento digno de congratulación.

 A xa vella novela Anagnórise [1988] fíxome lembrar a miña infancia. A mestra dos meus cinco a once anos [1930-36] foi dona María, unha mestra da mesma febra que o seu marido, solidarios do campesiñado, amorosos, excelentes pedagogos. Vivían nunhas dependencias da mesma escola, unha casa rural do meu lugar [Celeirón de Asadur]. A influencia positiva de tales mestres supera canto se poida dicir. Desafortunadamente hai e había na Galiza mestres e mestras, uns desertores do agro, outros miméticos imitadores da burguesía rancia das vilas e cidades, colonizadores do castrapo e de valores antigalegos. Estes seudoeducadores son os máis funestos elementos dos males de Galiza (...).

N.B.- Continúa na achega "Anagnórise / María Victoria Moreno (2)" publicada o 26 de xaneiro deste 2018 eiquí. Eis a nosa contribución dende a bitácora Amigos de Francisco Carballo:  http://fcarballo.blogspot.es/1517001563/ 

XOSÉ LOIS PARENTE, POETA E GALEGUISTA (2)

Escrito por Fcarballo 28-04-2018 en cabodano. Comentarios (0)

 

Dixemos na achega anterior que a presentación primeira do libro (Prol: 2006) fora na Torre da Homenaxe do Hotel-Monumento do Castelo de Maceda. Participaran no acto Manuel Rodríguez Carballo (alcalde de Maceda), Bieito Seara (director xeral de Acción Social da Vicepresidencia da Xunta), Ramón Caride (escritor), Francisco Carballo (historiador), Francisco Nóvoa (editor e director do Grupo Academia Postal –hogano fillo predilecto de Maceda-) e Santiago Prol (autor do libro). Francisco Carballo incidiu na liña amosada na súa colaboración periódica no semanario A Nosa Terra sobre a figura de Xosé Lois Parente:  

“A lei de confesións e congregacións relixiosas de 1933, afondou o sectarismo gobernamental. O artigo 24 prohibíalles ensinar. Un sector dos nacionalistas galegos declararon en “Logos”, 25/X/1931: “Na loita que se está rifando no corazón mesmo da vella Cristiandade, entre a concepción laica e materialista..., afirmamos o propósito de loitar sen descanso con todos os medios lícitos, pola concepción católica do mundo...”. Xosé Lois Parente entendíao así. Dende esa perspectiva, Risco, Parente, Filgueira, Fernández Borrajo, Goyanes, Guede, Martínez Doval, etc., escindíronse do Partido Galeguista que pactara coa Fronte Popular e buscaba unha revisión constitucional pero non confesional.

Na polémica Parente-Bóveda [Prol: 2006, pp. 41-49], este pedía o mesmo respeito aos cristiáns que permaneceron no Partido Galeguista como o que se autoconcedían os escindidos e a mesma respeitabilidade nas opcións estratéxicas. Xosé Lois Parente con Vicente Risco en Ourense, Filgueira Valverde e outros en Pontevedra, non aceptaban tan convivencia relixiosa sen subordinacións. Fundaron a Dereita Galeguista. Castelao e Bóveda reprocháronlles vanos pretextos e unha táctica inoportuna. Estaba en cuestión a autonomía integral de Galiza”.  

N.B.- As imaxes e documentos recuperámolos do libro "Xosé Lois Parente, poeta e galeguista na II República" de Santiago Prol (Postal Editores, 2006). Este 3 de maio de 2018 cúmprense 70 anos do pasamento do poeta e telegrafista macedán. Francisco Carballo seguía de cerca e con interese as nosas investigacións sobre este egrexio, que morreu en condicións físicas e psíquicas lamentábeis naquel Ourense bretemoso -en todos os sentidos- dos anos 40 do século XX. Eis a nosa aportación para non esquecelo (mesmo con verbas aqueladas do presbítero ilustrado de Maceda).



XOSÉ LOIS PARENTE, POETA E GALEGUISTA (1)

Escrito por Fcarballo 27-04-2018 en cabodano. Comentarios (0)

O 3 de maio é unha data sinalada -en negro- na Historia dos Egrexios de Maceda, xa que logo é o día no que morre Manuel Vidal, o -outro- presbítero ilustrado de Maceda [1941, en Compostela] e o bardo telegrafista Xosé Lois Parente [1948, en Ourense]. Cando fixemos a biografía de Parente, Francisco Carballo participou gustoso na presentación do noso libro “Xosé Lois Parente, poeta e galeguista na II República” que tivo a ben editar o Grupo Academia Postal con Paco Nóvoa á fronte [Castelo de Maceda, 24 de febreiro de 2006]. Carballo escribiu anos antes [ANT, 27 de febreiro de 2003] unha colaboración moi aqueloutrada que titulou “Parente e o conflito relixioso” que imos pendurar en dúas achegas, mesmo como homenaxe ao poeta, agora que se cumpren 70 anos do seu lamentábel pasamento, cando contaba con só 45 anos de idade. Eis a clarificadora -e sempre ilustrada- columna no núm. 1.071 do semanario nacionalista:

“Santiago Prol está a prestar atención a un dos galeguistas máis interesantes dos anos 30. Trátase de X. L. Parente (Maceda, 1903), que participou como militante no Partido Galeguista na vida política da II República. Faleceu en Ourense no 1948. X. L. Parente era un “nacionalista” galego de igual ideoloxía que V. Risco: uns nacionalistas autodeterministas. Recollían nas súas formulacións doutrinais os idearios progresistas da “nación” como suxeito político e do cristianismo como cosmovisión. Mais bailaban na corda frouxa dunha certa esquizofrenia: ¿podía existir con dignidade Galiza sen a confesionalidade católica?

O Partido Galeguista elaborou un programa integrador en continuidade básica co nacionalismo das Irmandades da Fala e dotouno de aspectos progresistas, mesmo de sabor socialdemócrata: unha nación, Galiza, na que collen todos, un partido sen confesionalidade senón na fórmula europea dunha “Igrexa libre nun Estado libre” que traducían como neutralidade relixiosa. A constitución republicana de 1931 era laica; o artigo 26 era sectario: recoñecía a liberdade relixiosa, pero “disolvía aquelas ordes relixiosas que estatutariamente impoñían voto especial de obediencia á Santa Sede”. Así o Goberno de 1932 disolveu a Compañía de Xesús.

N.B.- As imaxes están collidas todas do libro "Xosé Lois Parente, poeta e galeguista na II República" de Santiago Prol (Grupo Academia Postal, 2006).