Blog Asociación Amigos de Francisco Carballo

Bo e Xeneroso

MANUEL VIDAL, UN PRESBÍTERO ILUSTRADO DE MACEDA

Escrito por Fcarballo 15-09-2017 en Novas. Comentarios (0)

Con ese suxerente título acaba de saír do prelo [agosto, 2017] o novo libro do investigador Santiago Prol; mesmo coa xenerosidade de Paco Nóvoa -fillo predilecto de Maceda- e da man do seu Grupo Academia Postal Editores. Neste sólido volume do ensaísta macedán, aparece citado Francisco Carballo na “Nota preliminar” (I), no capítulo “O rexionalismo” (II) e en “Última xeira e recoñecementos” (III). Imos avanzar os tres fragmentos, agora que o libro de Santiago Prol (363 páx.) está xa na rúa: “Ao longo da primavera de 2001 traballamos en Marín (Pontevedra) -con Xan Carballa- nas Conversas con Francisco Carballo (ANT, 2002). Un dos temas que queriamos peneirar era a figura de Manuel Vidal, co que o historiador amosaba non poucas concomitancias: presbíteros, ilustrados, docentes, motivadores, empáticos, investigadores, ensaístas, escritores comprometidos con Galicia -aínda que dende cosmovisións diferentes-... Ademais os dous exercían de macedáns dende o “seu exilio” (I).


“Na reflexiva columna O rexionalismo de Manuel Vidal, imprentada no semanario A Nosa Terra (20/12/2001), Francisco Carballo salienta que este crego ilustrado aparece retratado nos Contos d´antano e d´hogano (1920) cun galego popular que rexeita os enxebrismos e os cultismos, non os dialectalismos. Sempre empeñado no uso do galego tal e como se fala e preservando o castelán culto para outros mesteres. Logo encadra sinóptico o pensamento ideolóxico do presbítero ilustrado de Maceda, dentro do convulso contexto histórico que lle tocou vivir: “Vidal é un home do rexionalismo, da canteira ourensá de 1880 e seguintes, entre o integrismo teolóxico de Casas e os aires renovadores de Basilio Álvarez, Rei Soto, Vales Faílde, Marcelo Macías. Amigo de Lamas Carvajal e de López Ferreiro. Todos baixo o paraugas do Padre Feijóo a quen Ourense honrou con estatuas, actos e concursos literarios en 1887. Vidal asina un manifesto a prol da Autonomía en 1932, pro aférrase ao rexionalismo: un galeguismo costumista, dunha cultura menor, unha alfaia familiar para uso nas festas ao son da gaita e o tamboril. Vidal, nos días do trebón de 1936 e perante a morte de tres familiares (un cuñado e dous sobriños na órbita da Falanxe), adoece; busca consolo na evocación dos anos de capelán de Emilia Pardo Bazán en Meirás, e loa ao xeneral Franco que xa posuía aquel pazo. Ah, os nosos rexionalistas: fixeron a decrúa, conservaron o idioma; bailaron a muiñeira; viron, mais non entraron no tempo da nazón” (Carballo: 2001)” (II).


“No libro de Conversas con Francisco Carballo (ANT, 2002), preguntámoslle -ao outro presbítero ilustrado- por Manuel Vidal, un dos fillos sobranceiros de Maceda que se asentara en Santiago de Compostela, que presidira o acto inaugural da Irmandade dos Amigos da Fala de Santiago e que apoiara publicamente o Estatuto de Autonomía en 1932, feito relevante que o historiador macedán dera á luz. Francisco Carballo contestou: “Citeino no meu libro La Iglesia gallega en la Galicia contemporánea (1978). Lera a súa obra La Salve explicada de estudante de Filosofía en Hortaleza. Manuel Vidal é un polígrafo: teatro, narrativa, ensaio, didáctica. Catedrático de Literatura Española no instituto de Santiago de Compostela até o seu falecemento en 1941, estendeu o seu quefacer á cidade con representacións teatrais e bos estudos sobre o Apóstolo  e a Catedral. Utilizou o galego popular de Maceda en obras como Contos d´antano e d´hogano e Don Porrazo, que son xoias lingüísticas de ambiente local” (Prol / Carballa: 2002)” (III).   

N.B.- Na primeira ilustración aparece a portada do libro "Manuel Vidal, un presbítero ilustrado de Maceda" (GAP, 2017) de Santiago Prol, baseada na "pentafoto" (ca. 1900) que tivo a ben cedernos a xa centenaria Concepción Requejo Domínguez (Mimí) -memoria viva de Maceda-, na segunda o debuxo do sobriño do protagonista (Pedro Vidal Lombán) sobre as Torres de Meirás (1939), na terceira inserimos un retrato de Vidal de comezos do século XX e na última outro retrato de estudio publicado na revista "Galicia" (Madrid, 1907).


O SANTUARIO DO MONTE MEDO (8)

Escrito por Fcarballo 07-09-2017 en libros. Comentarios (0)

No apéndice primeiro insire as indulxencias aos confrades e peregrinos do Santuario dos Milagres, as que poden ganar todos os fieis, as indulxencias locais por ser Igrexa dos PP Paúles... No apéndice segundo imprenta o “elenco de prodixios atribuídos á Virxe dos Milagres”. Para rematar, no apéndice terceiro aparece a “himnoloxía” en honor da Santísima Virxe dos Milagres. Entre eles está -extractado- o poema que lle dedica o bardo e telegrafista de Maceda, Xosé Lois Parente [do que investigador Santiago Prol publicara un libro monográfico capital sobre a súa figura e que tivera a ben editar o Grupo Academia Postal en 2006].

 

Eis un anaco do “Himno a Nuestra Señora de los Milagros” do poeta e galeguista na II República, Xosé Lois Parente del Riego: “Un monte solitario, / sin árboles ni casas / ni sombras ni refugios / del frío en la invernada, / ni fuentes, que en estío / refresquen la garganta / del cansado sudoroso caminante / con la linfa cristalina de sus aguas. / ¡Un arido desierto / cercado de montañas! / La augusta soledad que hay en el aire / convida a recogernos en el alma... / cuando comienza a despuntar la luz del alba. / Como un ansiado oasis, / sobre un pequeño otero se levanta / el viejo santuario / que guarda en sus entrañas / la Virgen Milagrosa, / resumen de la fe de la comarca. / La antigua Virgencita / conoce las desgracias, / las dulces ilusiones, / las lágrimas, las ansias; / las flores que se abren, / los pétalos caídos de las almas (...)”.

Desta volta inserimos, ademais da portada -xa pendurada na primeira achega desta serie-, o resto dos debuxos que aparecen neste primeiro libro de Francisco Carballo e que tivo a ben artellar Xosé Conde Corbal; un dos mellores pintores da memoria de Galiza [mesmo fixo un traballo pictográfico moi impactante sobre a morte de Benigno Álvarez]. As súas acuarelas e gravados son do mellor que deu este País no século XX. Outrosí mantiña contacto aceso co círculo aqueloutrado aos persoeiros centrais daquel Ourense dos anos 50 e 60, incluído Vicente Risco e o director do xornal La Región, Ricardo Outeiriño, mesmo arredor de certas tertulias no "Tucho", no "Miño", no "Alaska", no "Parque"... Os  extraordinarios debuxos sobre o Santuario do Monte Medo levan a sinatura de Conde Corbal e -a carón- a data de 1963.


O SANTUARIO DO MONTE MEDO (7)

Escrito por Fcarballo 16-08-2017 en libros. Comentarios (0)

Na segunda parte céntrase no Santuario, as edificacións, institucións, persoal e no predio. Outrosí no templo, os edificios circundantes, o culto á Virxe dos Milagres, ás asociacións piadosas: Confrarías de Nosa Señora dos Milagres e de Nosa Señora do Monte Carmelo e Fillas da Caridade. Logo mételle o dente ao apostolado da oración, ás Irmandades do San Mamede e de San Roque e Adoración Nocturna, á comunidade dos PP Paúles, á preceptoría dos Milagres, ao Colexio Misioneiro ou Escola Apostólica, aos eremitas e cuestores...

Remata coa paisaxe que se pode ollar dende o Monte Medo: “Dende a Glorieta, ou dende as torres miradoiros do Santuario, ollamos unha atmosfera limpa e recendente, os queixumes dos piñeirais, os sons dos chocallos do gando, as voces lonxanas dos pastores, o tanxido das campás dos igrexarios que riman coas gamas de vexetación que cambia e se mestura cos asentamentos apiñados en grupos reducidos, ao longo da aba da Serra de San Mamede e das súas corgas. De noite a beleza non mingua. Nada falta aos peregrinos para absorber o goce estético (...)”.

Desta volta ilustramos a achega con tres documentos gráficos abondo salientábeis. Francisco Carballo adquirira un compromiso coa Comunidade de PP Paúles dos Milagres para ter rematado o seu volume denantes dunha data clave: a Coroación da Virxe o 6 de setembro de 1964. Presidira aquela masiva celebración outro macedán, o Cardeal Quiroga Palacios, axudado polo bispo de Ourense, monseñor Temiño e demais bispos de Galicia, de boa parte de Portugal e as Azores, incluído o arcebispo de Braga. A madriña fora Carmen Polo de Franco, a muller do xefe do Estado, que mesmo fixera unha confidencia: ela e o seu marido estiveran de incógnito no Santuario dos Milagres. Ademais estaban dous ministros: o de Gobernación, Camilo Alonso Vega e o de Información e Turismo, Manuel Fraga Iribarne. Tamén estaba presente Francisco Carballo [o seu libro fora un dos agasallos ás autoridades eclesiásticas, civís e militares presentes]. Consonte o comisario xefe de Tráfico, cuantificáronse máis de 60.000 persoas no Santuario dos Milagres aquel histórico día.

N.B.- Na primiera foto, a carón da Virxe dos Milagres, están o Cardeal Quiroga Palacios -á esquerda- e monseñor Temiño -á dereita-. Na segunda aparece a madriña Carmen Polo de Franco coa Virxe ao fondo. Na terceira, a dona do xefe de Estado -cos seus sempiternos colares- a carón do Príncipe da Igrexa, o macedán Quiroga Palacios. Detrás o ministro Manuel Fraga Iribarne).

O SANTUARIO DO MONTE MEDO (6)

Escrito por Fcarballo 15-08-2017 en libros. Comentarios (0)

O resto dos capítulos da primeira parte do libro céntranse na ermida de Nosa Señora da Defensa, a Virxe do Carballo, o eremitorio do Medo no século XVII, o Santuario dos Milagres, as grandes rendas e bens que adquiren, os intentos de desamortización, os días do Pobre, os PP Paúles á fronte dos Milagres, o Seminario Menor e o Colexio de Segundo Ensino, o Padre Juan Gabriel, o Padre Ricardo Estévez e a crónica de seis anos centrada no Padre José García, que estaba curtido nos ministerios parroquiais en Venezuela e en España. El regresou á "súa casa natal": a súa infancia transcorrera no Medo, onde estudara cos seus irmáns Serxio, Luís e Valentín (este último rexentaría logo una panadería artesanal en Maceda); todos eles a carón de seu pai, o organista don Pablo.

Do capítulo cuarto, centrado na Virxe do Carballo, vertemos a pasaxe -uniforme- de transmisión popular en toda a freguesía e que mesmo chegou até os nosos días: “Certo día unha pastorciña de Outeiro, do lugar de Froufe, na parroquia de San Xoán de Vide, internouse no Medo. O seu gando ascendeu até o cumio e ela, axexando no arboredo, deu coa efixie de María, resgardada no oco do troco dun carballo. As ruínas da ermida primixenia case non se ollaban. Ditosa, a pastorciña chama aos restantes pastores, obrígaos a subir e amósalles o achado. Logo comunica ao vicario de Vide este feliz descubrimento, sen lograr suscitar o interese –inicial- do sacerdote (...)”.

Andando o tempo os vicarios de Vide e de Lamamá comproban a veracidade do achado e organizan actos de culto. Mesmo intentan trasladar a imaxe e fracasan, polo que se decide a construcción definitiva dunha ermida no Medo. Non hai memoria do nome da pastorciña nin do seu soterramento. O historiador escribe que pode oscilar entre os séculos XIII e XV. Logo os peregrinos comezaron a afluír ao Medo e o seu eremitorio -andando o tempo- “constitúese no foco más forte de devoción mariana e de espiritualidade vivísima da contorna de Maceda (...)”. 



O SANTUARIO DO MONTE MEDO (5)

Escrito por Fcarballo 06-08-2017 en libros. Comentarios (0)

O capítulo segundo vai sobre as orixes do primeiro eremitorio do Medo. Comeza dicindo que a bisbarra de Maceda viviu xunguida a todos os acontecementos culturais e relixiosos de Galicia e que o antigo eremitorio -o mesmo que o actual Santuario- semella centrar a súa vida relixiosa e acredita, ao mesmo tempo, o seu avoengo e vencello ás orixes do Cristianismo nesta contorna. Amenta aos vestixios da romanización, ao Medulio, á evanxelización en Galicia -de orixe apostólico- xa dende o século IV, á vida parroquial no bispado de Ourense nos séculos VI e VII, a conversión dos suevos (entre 464 e 550), que mesmo estendeu e fixou a fe definitivamente.

O eremitismo confluíu nos vales do Sil e do Miño. O fervor relixioso na Ribeira Sacra iniciase naquela altura con fortes agrupacións eremíticas e cenobíticas. A avalancha do Islam desfixo só puntualmente a organización eclesiástica que xa, en tempos de Afonso III (866-910), volvía estar en puxante florecemento. Outra volta se estende o eremitismo e a vida cenobítica nos vales e montañas de todo o territorio de Galicia. Os cistercienses e os bieitos multiplícanse por todo o Noso País. Logo engade: “Ese esplendor repercute en Maceda, onde é posíbel que vivise Afonso X o Sabio na súa infancia. As terras de Maceda eran xa un mosaico de señoríos eclesiásticos e segrares”.

Centrado xa na nosa contorna, aporta: “O eremitismo penetrou na comarca de Maceda. O antiquísimo culto ao San Mamede semella unha pisada eremítica. En Asadur existiu un cenobio feminino no século X. Outros eremitorios comarcais deron lugar a mosteiros (...). No centro desta bisbarra agromou, no século IX, un eremitorio que ía ser famoso: o da Nosa Señora do Medo. A súa localización no vértice dos municipios de Maceda, Baños de Molgas e Vilar de Barrio e no punto de interferencia de señoríos, fai que se beneficie da liberdade tan aqueloutrada aos eremitas. Posteriormente ao século IX, tres señoríos acaparan as terras de Maceda; son o mosteiro de Ambía e os señoríos e logo condados de Monterrei e  Maceda. A súa duración aínda é visíbel nos efectos económicos até o século XIX (...)”.